ترجمه مطلب دوّم ( در اشتباه واجب با غير حرام است ) و آن ( يعنى : شبههء وجوبيّه ) ، بر دو قسم است ، چرا كه واجب : 1 - يا مردّد ميان دو امر متباين است ، چنان كه گاهى امر مردد است ميان وجوب ظهر و جمعه در روز جمعه ، و ميان قصر و اتمام در برخى از مسائل ( زيرا برخى از شبهات در اينجا موضوعيّه است كه مثلا نمىدانم سفر من 8 فرسخى هست يا نه ؟ لكن اينكه نمىدانم در سفر چهار فرسخى ، قصر واجب است يا اتمام ، شبههء حكميه است ، چنان كه برخى هم شبههء وجوبيه است ) . 2 - و يا مردّد ميان اقل و اكثر است ، چنان كه گاهى نماز واجب مردّد است ميان نماز داراى سوره و فاقد آن ( كه فى المثل نمىدانم نماز 10 جزئى واجب است يا 9 جزئى ) ، به دليل شك در جزء بودن سوره . - و دو مثال اوّل ( ظهر و جمعه و نيز قصر و اتمام ) ، از قبيل اقلّ و اكثر نيستند ، چنان كه سرّ آن بر كسى پوشيده نيست . بدان كه : ما ( هنگام بحث ) ، در شبههء تحريميّه ، از شكّ در مكلّف به ، صور دوران الامر ميان اقلّ و اكثر را ، ذكر نكرديم ( و لكن در اينجا بدان اشاره كرديم ) ، چرا كه برگشت دوران ميان اقلّ و اكثر ، در شبههء تحريميّه ، به شك در اصل تكليف است ، زيرا كه اكثر معلوم الحرمة است و شك ، در حرمت اقلّ است ( كه شك بدوى است و محل اجراى اصل برائت ) . [ امّا قسم اوّل : در جائى است كه شبهه وجوبيه ، و دوران ميان متباينين ] است : پس كلام در اين ( قسم ) ، در چهار مسئله واقع مىشود ، بنا بر آنچه در اوّل اين باب تذكّر داديم ، زيرا واجب : 1 - يا به جهت عدم نصّ معتبر به غير حرام مشتبه مىشود . 2 - يا به جهت اجمال آن ( نص ) . 3 - يا به جهت تعارض نصّين . 4 - يا به جهت اشتباه در موضوع . * * *